| Sprawdzian z polaka Język zbieramy info |
| Polszczyzna mówiona a pisana. Rodzaj przekazu komunikatu (przekaz ustny bezpośredni, radiowy, telefoniczny, pisemny) oraz wiążące się z nim odmienności sytuacji komunikacyjnej to czynniki, które wpływają w sposób istotny na jakość wypowiedzi. Teksty przekazywane ustnie, tj. mówione można podzielić na: - mówione spontanicznie; - na odtwarzające tekst pisany (recytacje, wyuczone na pamięć mowy). Tu będzie nam chodziło o podstawową grupę tekstów mówionych, tj. teksty spontaniczne, w sposób wyraźny różniące się swoją budową od tekstów pisanych. Teksty mówione spontanicznie mogą stanowić wytwór dyskusji naukowych, rozmów dyplomatycznych, a więc kontaktów językowych oficjalnych, w trakcie których rozmówcy starają się bardzo kontrolować sposób wypowiadania się, upodabniać go do formy tekstów pisanych. Tu chcielibyśmy zająć się językiem mówionym potocznym, charakterystycznym dla rozmów codziennych, w kontaktach nieoficjalnych, bezpośrednich. Język pisany może być również językiem wtórnie pisanym, tj. zapisem tekstów mówionych. Tak jest w dużej części utworów dramatycznych, dialogów powieściowych. Język mówiony różni się od języka pisanego przede wszystkim dużo większym udziałem całej sytuacji aktu komunikacyjnego w przekazie treści. Wiążą się z tym liczne wypowiedzi eliptyczne, w których niepełny znaczeniowo tekst uzupełniany jest tym, co jest oczywiste na tle danej sytuacji mówienia. Wiele cech języka mówionego łączy się z samą formą przekazu. Formułowanie myśli nie zawsze przebiega tak szybko, jak tego wymaga ustna wypowiedź, stąd takie cechy języka mówionego, jak: • obecność wyrazów i wyrażeń opóźniających, zarówno na początku zdań, jak też w środku; • obecność różnego typu wykolejeń składniowych: - zdań gramatycznie niespójnych, zwanych anakolutami; - zdań eliptycznych- niedopowiedzeń; - niepotrzebnych powtórzeń wyrazów w dwóch kolejnych zdaniach; - poprawek własnego tekstu; - mowy zależno – niezależnej; - wyrazów i zdań wtrąconych Konieczność szybkiego formułowania treści powoduje pozostawanie przy takim toku składniowym, jaki narzuca bieg myśli. Przejawia się to niejednokrotnie: - w inwersji szyku zdania pojedynczego; - w stawianiu na początku wypowiedzenia wyrażenia odnoszącego się do tematu zdania, a we właściwym zdaniu zastępowania go zaimkiem- potok składniowy, tj. bardzo długie, wielokrotnie złożone zdania o nie zawsze jasnych stosunkach wzajemnych. |